Tại sao càng tham gia nhiều room chứng khoán, nhiều người càng dễ thua lỗ?

Mỗi khi thị trường chứng khoán sôi động trở lại, các cộng đồng đầu tư trên mạng xã hội cũng nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Chỉ cần gõ vài từ khóa liên quan đến chứng khoán, người dùng có thể dễ dàng bắt gặp hàng loạt nhóm tư vấn, room kín, cộng đồng chia sẻ “cơ hội đầu tư”, thậm chí những lời mời gọi hấp dẫn như “nhận mã tiềm năng”, “đi cùng chuyên gia”, “bắt sóng cổ phiếu tăng trưởng” hay “hỗ trợ F0 xây dựng danh mục thắng lớn”. Với những người mới bước chân vào thị trường, đây thường là cánh cửa đầu tiên họ tìm đến, bởi cảm giác có người đồng hành luôn khiến hành trình đầu tư bớt đáng sợ hơn.

Thế nhưng, một nghịch lý đang tồn tại khá phổ biến là càng tham gia nhiều room chứng khoán, không ít nhà đầu tư lại càng dễ rơi vào trạng thái mất phương hướng, giao dịch cảm tính và thua lỗ nhiều hơn.

Nghe qua có vẻ mâu thuẫn. Nếu được tiếp cận thêm thông tin, thêm góc nhìn, thêm “kinh nghiệm từ người đi trước”, lẽ ra nhà đầu tư phải tự tin và hiệu quả hơn. Nhưng trên thực tế, điều đang diễn ra lại khác. Vấn đề không nằm ở việc tham gia cộng đồng chứng khoán là sai, mà nằm ở việc rất nhiều người đang bước vào những cộng đồng không giúp họ học cách đầu tư, mà chỉ khiến họ phụ thuộc nhiều hơn vào quyết định của người khác.

Không khó để bắt gặp hình ảnh một nhà đầu tư mới mở tài khoản, chưa hiểu cách đọc báo cáo tài chính, chưa nắm rõ khái niệm P/E hay EPS, cũng chưa phân biệt được đâu là đầu tư dài hạn, đâu là giao dịch ngắn hạn, nhưng đã liên tục đặt lệnh chỉ vì thấy ai đó trong nhóm khẳng định đây là “mã đẹp”. Ban đầu, nếu may mắn thị trường thuận lợi, một vài lệnh có lãi sẽ tạo cảm giác hưng phấn, khiến họ tin rằng mình đang đi đúng hướng. Nhưng khi thị trường điều chỉnh hoặc thông tin thay đổi, sự thiếu nền tảng lập tức biến thành rủi ro.

Điều nguy hiểm nhất của việc phụ thuộc vào các room phím hàng không phải là một vài khoản lỗ. Điều nguy hiểm hơn là nó làm triệt tiêu năng lực tư duy độc lập của nhà đầu tư.

Thị trường chứng khoán vốn dĩ không thưởng cho người hành động nhanh nhất, mà thường thưởng cho người hiểu rõ mình đang làm gì. Một nhà đầu tư chuyên nghiệp có thể dành hàng giờ để phân tích doanh nghiệp, đánh giá bối cảnh vĩ mô, xem xét triển vọng ngành, tính toán định giá và xây dựng kịch bản rủi ro trước khi xuống tiền. Trong khi đó, không ít nhà đầu tư cá nhân hiện nay lại đưa ra quyết định chỉ sau vài dòng tin nhắn trong một nhóm chat.

Đây chính là lý do vì sao nhiều người tham gia thị trường hai đến ba năm nhưng vẫn không thực sự hiểu mình đang mua gì.

Một thực tế ít được nói đến là nhiều người bước vào chứng khoán với tâm lý muốn kiếm tiền nhanh, thay vì xây dựng năng lực tài chính dài hạn. Khi mục tiêu ban đầu là “tìm mã thắng nhanh”, nhà đầu tư sẽ rất dễ bị thu hút bởi những lời hứa hấp dẫn, những câu chuyện lợi nhuận cao, hoặc những “chuyên gia” luôn nói với giọng đầy chắc chắn về diễn biến thị trường.

Nhưng thị trường tài chính chưa bao giờ vận hành bằng sự chắc chắn tuyệt đối.

Ngay cả những quỹ đầu tư chuyên nghiệp với đội ngũ phân tích bài bản cũng có lúc sai. Vì vậy, việc tin tưởng tuyệt đối vào một nguồn thông tin mà bản thân không đủ khả năng kiểm chứng luôn là lựa chọn đầy rủi ro.

Một vấn đề khác là quá tải thông tin. Khi tham gia quá nhiều cộng đồng, nhà đầu tư thường rơi vào trạng thái mỗi nơi nói một kiểu. Nhóm này khuyến nghị mua vì thị trường tích cực. Nhóm khác cảnh báo rủi ro điều chỉnh. Người này phân tích kỹ thuật cho rằng cổ phiếu sắp bứt phá. Người khác nhìn dòng tiền và cho rằng nên chốt lời.

Kết quả là thay vì có thêm sự rõ ràng, nhà đầu tư càng thêm nhiễu loạn.

Sự hỗn loạn này thường dẫn đến những hành vi quen thuộc như mua đuổi vì sợ bỏ lỡ cơ hội, bán tháo vì hoảng loạn, liên tục thay đổi danh mục, hoặc tệ hơn là all-in chỉ vì một niềm tin cảm tính.

Điều đáng nói là lỗi này không chỉ xuất hiện ở những người hoàn toàn mới. Ngay cả những nhà đầu tư đã tham gia thị trường một thời gian nhưng thiếu hệ thống kiến thức bài bản cũng rất dễ mắc phải.

Theo quan sát của nhiều chuyên gia tài chính, điểm khác biệt lớn nhất giữa người đầu tư bền vững và người thường xuyên thua lỗ không nằm ở việc ai tiếp cận nhiều thông tin hơn, mà nằm ở năng lực chọn lọc và diễn giải thông tin.

Người có nền tảng sẽ xem thông tin như dữ liệu để phân tích. Người thiếu nền tảng sẽ xem thông tin như tín hiệu để hành động.

Khoảng cách giữa hai cách tiếp cận này quyết định kết quả đầu tư.

Điều đó không có nghĩa các cộng đồng chứng khoán đều tiêu cực. Ngược lại, một cộng đồng chất lượng có thể mang lại giá trị rất lớn, đặc biệt với nhà đầu tư mới. Vấn đề là cộng đồng đó được xây dựng theo hướng nào.

Nếu một cộng đồng chỉ xoay quanh việc “hôm nay mua gì”, “mã nào sắp chạy”, “vào lệnh ngay kẻo lỡ”, thì giá trị dài hạn gần như rất thấp. Nhưng nếu đó là nơi thành viên được học cách đọc thị trường, hiểu cách phân tích doanh nghiệp, quan sát tư duy ra quyết định của người có kinh nghiệm và trao đổi trên nền tảng kiến thức, thì đây lại là môi trường học tập rất đáng giá.

Thực tế, xu hướng của những nhà đầu tư ngày càng trưởng thành là tìm đến cộng đồng học tập thay vì cộng đồng phím hàng.

Họ không tìm ai đó ra quyết định thay mình. Họ tìm một môi trường giúp mình hiểu sâu hơn để tự tin đưa ra quyết định.

Bởi trong dài hạn, tài sản không được xây bằng những cú ăn may, mà được xây bằng năng lực ra quyết định tốt lặp đi lặp lại.

Với những ai mới bước vào thị trường, điều an toàn nhất có lẽ không phải là vội vàng tìm cổ phiếu tiếp theo để mua, mà là dành thời gian quan sát cách những người có phương pháp thực sự phân tích thị trường.

Một cộng đồng nghiêm túc thường sẽ không tạo áp lực phải giao dịch ngay. Thay vào đó, họ chia sẻ góc nhìn, phương pháp và tư duy để thành viên tự nâng cấp năng lực.

Nếu đang tìm một nơi như vậy, nhà đầu tư có thể bắt đầu bằng việc tham gia các cộng đồng học tập mở, dành vài ngày quan sát cách nội dung được chia sẻ, cách chuyên gia phân tích thị trường, cách thành viên trao đổi với nhau, trước khi quyết định có phù hợp với định hướng của mình hay không.

Bởi trong đầu tư, quyết định đúng không đến từ việc nghe nhiều người hơn, mà đến từ việc hiểu rõ hơn.

Và đôi khi, khoản đầu tư giá trị nhất không phải là một mã cổ phiếu, mà là khoản đầu tư vào chính kiến thức tài chính của bản thân.